ابو حنيفه و مالك بن انس ، دو امام مذهبى هم در اين رويارويى كه بين علويان و عباسيان برپا شده بود ، وارد شدند كه هريك نسبت به پيشوايان علوى و خلفاى عباسى ، موضع‌گيرى خاص خود را داشتند . موضع ابو حنيفه نسبت به علويان و عباسيان در اين‌جا به ميزان ارتباط امام ابو حنيفه « 1 » و شيعه در عصر عباسى اول مىپردازيم . البته مورّخان و نويسندگان در ترسيم ابعاد اين ارتباط ، هم‌داستان نيستند . بعضى منابع شيعه ، ابو حنيفه را از شيعيان مىدانند ، درحالىكه منابع سنّى اين نظر را ردّ مىكنند ، و بعضى منابع ديدگاهى ميانه اختيار كرده و [ با اينكه ابو حنيفه را شيعه نمىدانند ] موضع نزديك او را به پيشوايان علوى ، به سبب دوستى او با خاندان رسول خدا و دشمنى او با عباسيان مىدانند . ابو حنيفه در سال 80 ق در دوران عبد الملك بن مروان ، خليفه اموى متولد شد و تا سال 150 ق زندگى كرد . او عصر اموى را در اوج اقتدار و نشاط ، و سپس در دوره انحطاط و سقوط آن ديد و دولت عباسى را در دوران نشاط و رونقش درك كرد . « 2 » ابو حنيفه در دو دوره اموى و عباسى زندگى كرد . او بر دولت اموى خشمگين و متمايل به علويان بود و خروج بر حاكمان اموى را جايز مىدانست ، هرچند خود در قيام‌هايى كه عليه دولت اموى برپا شد ، عملا شركت نداشت . وى فتوا داد كه قيام زيد بن على بر هشام بن عبد الملك اموى در سال 121 ق ، قيامى مشروع است و واجب است كه عموم مسلمانان آن را يارى كنند . « 3 » زيد نزد ابو حنيفه جايگاهى و الا داشت ، همان‌گونه كه ابو حنيفه پيوندى محكم با امام محمد باقر عليه السّلام « 4 » و امام جعفر صادق عليه السّلام « 5 » و ديگر فرزندان دودمان علوى

--> ( 1 ) . نام او نعمان بن ثابت بن نعمان بن مرزبان است . غالب منابع متفق‌اند كه تولد ابو حنيفه در سال 80 ق بود ( بعضى منابع سال 61 ق را ذكر كرده‌اند ) هم‌چنين غالب منابع مىنويسند كه او ايرانى الاصل بود . ( موفق مكى ، مناقب ابى حنيفه ، ص 6 / خطيب بغدادى ، تاريخ بغداد ، ج 13 ، ص 331 ) ( 2 ) . ابو زهره ، ابو حنيفه ، ص 78 . ( 3 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 3 ، ص 65 / اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 135 . ( 4 ) . با آن‌كه ابو حنيفه در كوفه زندگى مىكرد ، اما دايم به مدينه تردد داشت و امام محمد باقر عليه السّلام را ملاقات مىكرد و مناظره‌هاى بسيارى بين ايشان رخ داد . ( موفق مكى ، مناقب ابى حنيفه ، ج 1 ، ص 24 - 27 ) ( 5 ) . ابو حنيفه و امام جعفر صادق عليه السّلام هم سن و سال بودند . ابو حنيفه مىگفت ، « به خدا قسم دين‌شناس‌تر از -